Son zamanlarda sosyal medyada sıkça görmeye başladığımız bir ekmek var: fodla. Yumuşacık dokusu, üzerindeki çatlak görünümü ve özellikle közlenmiş patlıcan, yoğurtlu soslar veya kebaplarla mükemmel uyumu… Peki fodla nedir, nereden gelir ve evde nasıl yapılır? İşte fodla ekmeği hakkında bilmen gereken her şey ve denenmiş, yumuşacık bir fodla tarifi.
Fodla Nedir ve Nereden Gelir?
Fodla, aslen Hint mutfağına ait bir ekmek türüdür. Hindistan, Pakistan ve Bangladeş’te yaygın olarak tüketilen bu ekmek, tandır ekmeği ailesinin bir üyesidir. Geleneksel olarak tandır adı verilen toprak fırınlarda pişirilir. Fodlanın en belirgin özelliği, pişerken üzerinde oluşan doğal çatlaklar ve yumuşacık iç dokusudur. Bu çatlaklar, ekmeğin tandırda yüksek ateşte pişmesi sırasında hamurun hızla kabarmasıyla oluşur.
Fodla, dünya mutfakları içinde özellikle sokak lezzetleri arasında önemli bir yere sahiptir. Pakistan’ın meşhur “fodla” sokak yemeği, bu ekmeğin içine çeşitli köri sosları, nohut, patates ve soğan konularak yapılır. Son yıllarda Türkiye’de de popülerleşen fodla, özellikle Hatay ve Gaziantep mutfağından esinlenen restoranlarda sıkça menülerde yer almaya başladı. Bazı yörelerde “fodla” ismiyle anılan bu ekmek, aslında kıvırcık lavaşa benzer ama dokusu çok daha yumuşak ve kabarıktır.
Fodla ile Lavaş Arasındaki Fark Nedir?
Lavaş, ince ve genellikle mayasız veya az mayalı bir hamurdan yapılır. Açıldığında çok incelir ve pişince sertleşir. Fodla ise mayalı bir hamurdan yapılır, daha kalındır ve pişince yumuşacık kalır. Fodla hamuru lavaşa göre çok daha fazla kabarır ve içi hava dolu bir yapıya sahip olur. Ayrıca fodlanın üzerinde karakteristik çatlaklar varken, lavaş düz ve pürüzsüzdür.
Bir diğer fark ise pişirme yöntemidir. Lavaş genelde sacda veya tavada pişirilirken, fodla geleneksel olarak tandırda pişirilir. Evde tandır olmadığı için fodlayı yüksek ateşte çelik sacda veya döküm tavada pişirebilirsin. Ayrıca fodlanın yanında servis edilen soslar da farklıdır. Lavaş genelde döner veya kebapla birlikte sunulurken, fodla daha çok közlenmiş patlıcan, yoğurtlu soslar ve baharatlı et yemekleriyle tercih edilir.
Evde Fodla Ekmeği Yapmak İçin Malzemeler
Fodla yapmak için ihtiyacın olan malzemeler oldukça basit ve her mutfakta bulunur. İşte 6 adet fodla için malzeme listesi:
• 3 su bardağı un (elenmiş olmalı)
• 1 su bardağı ılık su
• Yarım su bardağı ılık süt
• 1 paket instant maya (veya yarım paket yaş maya)
• 1 tatlı kaşığı şeker
• 1 tatlı kaşığı tuz
• 2 yemek kaşığı zeytinyağı veya sıvı yağ
• Üzeri için: 2 yemek kaşığı eritilmiş tereyağı ve çörek otu veya susam
Unun kalitesi fodlanın dokusunu doğrudan etkiler. Ekmeklik un (yüksek proteinli) kullanırsan daha iyi sonuç alırsın. Normal unla da yapabilirsin ama o kadar kabarmayabilir. Ayrıca süt, hamurun daha yumuşak olmasını sağlar. Sütün ılık olması mayanın aktifleşmesi için önemlidir, çok sıcak olursa mayayı öldürür.
Adım Adım Evde Fodla Yapımı
Fodla yapımı göründüğü kadar zor değil. Biraz sabır ve doğru teknikle herkes evinde bu lezzeti hazırlayabilir. İşte denenmiş, yumuşacık bir fodla tarifi:
Adım 1: Hamuru Hazırla
Geniş bir yoğurma kabına unu ele. Ortasını havuz gibi aç, içine ılık suyu, ılık sütü, şekeri, tuzu, zeytinyağını ve mayayı ekle. Hamuru yumuşak kıvamda yoğur. Ele yapışmayan, ama sert de olmayan bir hamur elde etmelisin. Hamur çok sert olursa fodlan sert olur, çok cıvık olursa şekil vermek zorlaşır.
Hamuru en az 10 dakika yoğur. Bu glutenin gelişmesi ve hamurun yumuşak olması için çok önemlidir. Yoğurma işlemi bittikten sonra hamurun üzerini nemli bir bezle ört ve ılık bir yerde 1 saat kadar mayalanmaya bırak. Hamur iki katına çıktığında mayalanma tamamlanmış demektir.
Soğuk havalarda mayalanma süresi uzayabilir, fırının içinde kapalı bir şekilde bekletebilirsin.
Adım 2: Bezeleri Hazırla ve Şekil Ver
Mayalanan hamuru tezgaha al, hafifçe yoğur ve eşit büyüklükte 6 beze ayır. Her bir beze yaklaşık portakal büyüklüğünde olmalı. Bezeleri yuvarlayıp üzerini nemli bir bezle ört ve 15 dakika daha dinlendir. Bu ikinci mayalanma, fodlanın daha yumuşak olmasını sağlar.
Dinlenen bezeleri unlu tezgahta hafifçe bastırarak yuvarlak pide şekli ver. Çok ince açma, yaklaşık 1 cm kalınlığında olsun. Fodlanın karakteristik çatlaklarının oluşması için hamurun çok ince olmaması gerekir. Parmağının ucuyla hamurun üzerine hafifçe bastırarak çukurlar açabilirsin. Bu çukurlar, pişerken ekmekte çatlaklar oluşmasını sağlar.
Fodlayı Pişirme Teknikleri
Fodlayı pişirmek için en ideal yöntem, yüksek ateşte çelik sac veya döküm tavadır. Sacı iyice kızdır (damlacık su attığında anında buharlaşmalı). Hazırladığın fodla hamurunu saca koy. Yüksek ateşte 1-2 dakika pişir, altı hafif kızardığında ters çevir. Diğer tarafını da aynı sürede pişir. Fodlanın üzerinde kabarcıklar ve çatlaklar oluşacak.
İkinci bir yöntem ise fırında pişirmek. Fırın yemekleri sevenler için bu yöntem de işe yarar. Fırını 250 dereceye ısıt. İçine bir fırın tepsisi yerleştir ve iyice ısınmasını bekle. Fodla hamurlarını sıcak tepsiye diz, 5-6 dakika pişir. Üzerleri hafifçe kızarınca çıkar. Fırın yönteminde fodla biraz daha sert olabilir, sac yöntemi daha iyi sonuç verir. Pişen fodlanın üzerine eritilmiş tereyağı sür ve çörek otu veya susam serp.
Fodlanın Yanına Hangi Soslar Gider?
Fodla, tek başına bile çok lezzetlidir ama yanında bir sosla servis edildiğinde tadına doyum olmaz. İşte fodlanın en sevdiği 5 sos:
1. Közlenmiş patlıcanlı yoğurt sosu: 1 patlıcanı közle, kabuğunu soy, çatalla ez. 1 kase süzme yoğurt, 1 diş sarımsak, tuz ve zeytinyağıyla karıştır.
2. Baharatlı nohut ezmesi (Hummus): Haşlanmış nohut, tahin, limon suyu, sarımsak ve kimyonu mutfak robotunda pürüzsüz olana kadar çek.
3. Acılı domates sosu: 2 domatesi rendele, 1 yeşil biberi ince doğra, zeytinyağında kavur. Tuz, karabiber ve pul biber ekle.
4. Sarımsaklı yoğurt: 1 kase yoğurt, 2 diş rendelenmiş sarımsak, tuz ve kuru nane. En sade ama en lezzetli seçenek.
5. Atom sosu (Hatay usulü): 2 biberi, 1 domatesi ve 1 diş sarımsağı robotta çek. Zeytinyağında kavur, tuz ve pul biber ekle. Sos tarifi arayanlar için bu beşli harika bir başlangıç olacaktır.
Fodla Pidesi Nasıl Yapılır?
Fodla pidesi, normal fodladan tek farkı şeklidir. Hamurun aynısını kullanarak bezeleri yuvarlak değil, uzun pide şeklinde açabilirsin. Pide şeklindeki fodla özellikle sandviç yapmak için daha pratiktir. İçine döner, tavuk şiş veya sebzeli köri koyarak enfes bir sokak lezzeti elde edebilirsin.
Pide şeklindeki fodlayı pişirmeden önce üzerine yumurta sarısı sürüp çörek otu serpebilirsin. Böylece daha çıtır ve parlak bir görünüm kazanır. Pişirme süresi aynıdır. Pide fodlayı piştikten hemen sonra ortadan ikiye kesip içine malzemeleri koyabilirsin. Sıcakken kesmek daha kolay olur, soğuyunca sertleşebilir.
Fodla Tarifinin Püf Noktaları
Yıllardır fodla yapan ev hanımlarından öğrendiğim 6 püf noktasını paylaşayım:
1. Unu mutlaka ele. Eleme, una hava katar ve hamurun daha iyi kabarmasını sağlar.
2. Süt ve su ılık olmalı. Soğuk sıvılar mayanın aktifleşmesini engeller, çok sıcak olursa mayayı öldürür. Parmakla test ettiğinde ılık hissetmen yeterli.
3. Hamuru yeterince yoğur. En az 10 dakika yoğurmazsan gluten gelişmez ve fodlan sert olur. Hamur ele yapışmıyor ama yumuşacık olana kadar yoğur.
4. İkinci mayalanmayı atlama. Bezeleri şekil verdikten sonra dinlendirmezsen fodlan kabarmaz, yassı olur.
5. Sacı iyice kızdır. Sac yeterince sıcak değilse fodla kabarmaz ve çatlaklar oluşmaz. Sacı kısık ateşte değil, yüksek ateşte ısıt.
6. Pişen fodlanın üzerine hemen tereyağı sür. Tereyağı, ekmeğin yumuşak kalmasını sağlar ve lezzetini artırır. Üzerine çörek otu veya susam serpmeyi unutma.
Fodla Saklama ve Isıtma Yöntemleri
Fodlayı bir günde bitirmek zor olabilir, özellikle tek yaşıyorsan. Neyse ki fodlayı saklamak çok kolay. Soğuyan fodlayı hava almayan bir kapta veya buzdolabı poşetinde 2-3 gün saklayabilirsin. Daha uzun süre saklamak için buzluk kullanabilirsin. Fodlaları tek tek aralarına yağlı kağıt koyarak buzluğa at. 3 ay boyunca bozulmadan kalır.
Buzluktan çıkardığın fodlayı çözdürmek için oda sıcaklığında 15-20 dakika bekleterek veya doğrudan tavada ısıtarak kullanabilirsin. En iyi ısıtma yöntemi: yapışmaz bir tavayı kısık ateşte ısıt, fodlayı tavaya koy ve her iki tarafını 1’er dakika ısıt. Mikrodalga kullanma, ekmeğin lastik gibi olur. Fırında ısıtmak istersen, 180 derecede 3-4 dakika yeterli olacaktır.
Fodla Hangi Yemeklerle Servis Edilir?
Fodla o kadar çok yönlü bir ekmek ki, hemen her yemekle uyum sağlıyor. Kebapla fodla tartışmasız en iyi ikili. Adana kebap, Urfa kebap, patlıcan kebap… Fodlanın içine kebabı koyup sararak yiyebilirsin. Ayrıca közlenmiş sebzelerle (patlıcan, biber, domates) de harika oluyor. Kahvaltıda menemen veya sucuklu yumurtanın yanında da tercih edebilirsin.
Çorbalarla da fodla güzel gider. Mercimek çorbası, domates çorbası veya işkembe çorbasının yanında fodla ikram etmek çok şık bir sunum olur. Fodlayı küçük parçalara bölüp çorbanın içine de atabilirsin. Akşam yemeğinde etli yemeklerin (kuzu tandır, tas kebabı) yanında da servis edebilirsin. Fodlanın yumuşak dokusu, etin sosunu emmek için birebirdir.
Fodla kaç kalori? Diyet yapanlar yiyebilir mi?
Bir adet orta boy fodla (yaklaşık 100 gram) yaklaşık 250-280 kaloridir. Bu kalorinin büyük kısmı karbonhidrattan gelir. Diyet yapanlar fodlayı tüketebilir, ama porsiyon kontrolüne dikkat etmelidir. Tam buğday unu ile yapılan fodla, beyaz undan yapılana göre daha liflidir ve daha tok tutar. Diyet yapıyorsan, fodlanın yanında kullanacağın soslara da dikkat etmelisin.
Yoğurtlu soslar, hummus gibi protein ağırlıklı soslar tercih edersen daha dengeli bir öğün olur. Mayonezli, bol yağlı soslardan uzak dur. Fodlayı ana öğünün yanında yardımcı ekmek olarak değil, ana yemeğin bir parçası olarak düşün. Bir öğünde 1 adet fodla yeterlidir. Tabii ki bu aramızdaki bir dertleşme, eğer çölyak hastalığın veya gluten hassasiyetin varsa, fodlayı tüketmeden önce doktoruna danışmalısın. Glutensiz unla da fodla yapmayı deneyebilirsin, ama sonuç aynı olmayabilir.
Kendine O Bir Fodla Molasını Çok Görme
Evde ekmek yapmak, un yoğurmak, mayanın kabardığını görmek… Hepsi ayrı bir terapi aslında. Fodla da öyle. Yapımı biraz emek ister ama sonucunda o sıcacık, yumuşacık ekmeği eline aldığında, üzerine tereyağı sürüp bir ısırık aldığında, değdiğini anlıyorsun. Bazen bir ekmeğin ardında bile büyük bir hikaye, farklı bir coğrafya, başka bir kültür yatıyor. Fodla da işte o dünya mutfaklarının kapısını aralayan lezzetlerden sadece biri. Kendine o fodla molasını çok görme, hak ettiğin bu aslında. Elini unlamak, hayatı biraz da böyle tatlı bir uğraş içinde geçirmek kadar güzel bir şey yok.
